การใช้เครื่องช่วยหายใจแบบ ASV Mode: ตอนที่ 1 แนวคิดและการตั้งค่าต่าง ๆ ของเครื่อง

ตามปกติแล้ว เวลาเราช่วยหายใจกับผู้ป่วย เราก็จะใช้เครื่องช่วยหายใจในการดันอากาศเข้าไปในปอดของผู้ป่วย โดยกำหนดเป้าหมายให้ได้ปริมาตร (Volume) หรือความดันภายในหลอดลม (Airway pressure) ตามที่เราเห็นว่าเหมาะสมกับผู้ป่วยรายนั้น ๆ จึงเป็นที่มาของการช่วยหายใจในแบบ Volume-targeted และ Pressure-targeted ventilation และเป็นแบบที่นิยมใช้กันมานาน

แนวคิดเกี่ยวกับการใช้เครื่องช่วยหายใจแบบ ASV

สำหรับแนวคิดเรื่อง ASV นั้น มีความแตกต่างออกไปจากข้างต้น โดยผู้ที่เป็นต้นคิดคือ Hewlett และคณะ ในปี 1977 ที่จะกำหนดเป้าหมายของการช่วยหายใจโดยใช้ Minute volume (คือปริมาตรของการหายใจในช่วงเวลา 1 นาที ซึ่งก็คือปริมาตรของอากาศต่อการหายใจ 1 ครั้ง หรือ Tidal volume คูณกับจำนวนครั้งของการหายใจใน 1 นาที หรือ respiratory rate) แทนที่จะกำหนดด้วย tidal volume อย่างเดียว

ในการช่วยหายใจด้วยวิธีนี้ แพทย์จะเป็นผู้กำหนดระดับ minute volume ที่เหมาะสมสำหรับผู้ป่วย จากนั้นเครื่องจะใช้ค่าดังกล่าวนี้ไปคำนวณหาความสัมพันธ์ระหว่าง Tidal Volume และ Respiratory rate ที่เหมาะสมเพื่อให้ได้ minute volume ตามที่เราต้องการ ตามสมการ Otis’ Equation ซึ่งตัวอย่างความสัมพันธ์ในกราฟจะเป็นดังนี้

 

กราฟแสดงความสัมพันธ์ระหว่างปริมาตรที่หายใจเข้าออกตามปกติ (tidal volume) กับอัตราการหายใจ

โดยในตัวอย่าง สมมติว่าเราต้องการให้ผู้ป่วยมี minute ventilation เท่ากับ 7 L/min เครื่องก็จะคำนวณความสัมพันธ์ระหว่าง tidal volume และ RR ให้ได้ MV 7 L/min ตามแนวกราฟนี้ เช่น ถ้าหายใจด้วย TV 450 ก็ควรจะต้องหายใจประมาณ 16 ครั้งต่อนาที ดังนี้เป็นต้น

เมื่อเริ่มใช้เครื่องช่วยหายใจกับผู้ป่วย เครื่องจะติดตามวัดปริมาตรของลมและอัตราการหายใจที่ผู้ป่วยทำได้แล้วคำนวณค่า MV ของผู้ป่วยออกมา ถ้าค่า MV ที่ผู้ป่วยหายใจอยู่ยังไม่ตรงตามเป้าหมาย (คือจุดของ MV ไม่อยู่บนเส้นกราฟ) เครื่องจะปรับการช่วยเพิ่มเติมให้ โดยเพิ่มระดับ inspiratory pressure หรือ หรือเพิ่ม RR ของเครื่องให้ จนกระทั่งได้ MV คืออยู่บนเส้นกราฟในที่สุด

ดูจากแนวคิดแบบนี้แล้ว ก็ดูเหมือนว่าแพทย์จะทำหน้าที่ตั้งเครื่องครั้งแรกเพียงครั้งเดียว จากนั้นเครื่องจะติดตาม ปรับแต่ง ช่วยเหลือผู้ป่วยด้วยตนเองทั้งเพื่อให้ได้เป้าหมายที่แพทย์ตั้งเอาไว้ ก็ดูสะดวกดีนะครับ แต่ไม่ได้ความว่าแพทย์จะไม่ต้องทำอะไรเลยนะครับ ยังคงต้องติดตามปรับเปลี่ยน MV เป้าหมาย และอื่น ๆ ตามสมควรอยู่ดี จึงไม่ใช่รูปแบบการช่วยหายใจที่จะทำหน้าที่แทนแพทย์ได้

วิธีการตั้งเครื่องช่วยหายใจแบบ ASV

ค่าต่าง ๆ ที่สามารถกำหนดให้เครื่องทำงานสำหรับในการช่วยหายใจแบบ ASV มีดังนี้คือ

หน้าจอเครื่องช่วยหายใจเมื่อเลือกใช้ mode ASV
  • %MinVol หรือ ระดับ minute volume เป้าหมายที่เราต้องการ
  • Pasvlimit คือระดับ pressure สูงสุดที่อนุญาตให้เครื่องเพิ่มขึ้นไปได้ เมื่อต้องการเพิ่มปริมาตรในการหายใจเข้าให้ผู้ป่วย ถ้าถึง limit นี้แล้วเครื่องจะไม่เพิ่ม pressure อีก ถ้า minute volume ยังไม่ถึงเป้าหมาย เครื่องจะเพิ่ม respiratory rate แทน
  • Patient height เป็นค่าที่เราต้องใส่เพื่อให้เครื่องนำไปคำนวณ ideal body weight และ minute volume ให้กับผู้ป่วย (สังเกตว่าค่าที่ได้จากการคำนวณจะแสดงอยู่ด้านล่าง)
  • Flow Trigger คือระดับ flow ที่เราต้องการให้ผู้ป่วยออกแรงสูดเพื่อกระตุ้นให้เครื่องจ่ายอากาศให้แก่ผู้ป่วย
  • PEEP (Positive End-Expiratory Pressure) คือ แรงดันภายในทรวงอกภายหลังจากที่หายใจออกเรียบร้อยแล้ว
  • FiO2 คือ ความเข้มข้นของออกซิเจนในอากาศที่จ่ายให้กับผู้ป่วย

นอกจากนี้ยังสามารถตั้งค่าอื่นได้อีก คือ

  • ETS (Expiratory Trigger Sensitivity) คือระดับ flow ที่เราต้องการให้เครื่องยุติการจ่ายอากาศให้กับผู้ป่วย และเริ่มต้นการหายใจออก หน่วยเป็น % ของแรงลมในการหายใจเข้าสูงสุด (Peak inspiratory flow) ของการหายใจครั้งนั้น ถ้าตั้งไว้ต่ำมาก เครื่องก็จะจ่ายอากาศให้ผู้ป่วยได้นานขึ้น
  • P-ramp คือ ความชันของการเพิ่มแรงดันในหลอดลม หน่วยเป็น millisecond ซึ่งถ้าตั้งไว้ต่ำมาก ความชันจะสูง จะเพิ่มแรงดันในหลอดลมอย่างรวดเร็ว

ในการตั้งเครื่องช่วยหายใจในแบบ ASV มีลำดับขั้นตอนดังนี้

  1. ใส่ข้อมูลส่วนสูงของผู้ป่วยเข้าไปแล้ว เครื่องจะคำนวณ ideal body weight ไว้โดยอัตโนมัติ จากนั้นจะนำค่านี้ไปคำนวณหา minute volume สำหรับคนปกติให้ด้วย
  2. ค่า minute volume ที่ได้จากการคำนวณ จะเรียกว่าเป็น 100% minute volume ซึ่งเราสามารถตั้งค่านี้แล้วนำไปใช้กับผู้ป่วยได้เลย หรือปรับเพิ่มให้มากกว่านี้ก็ได้ แล้วแต่ระดับการช่วยหายใจที่เราต้องการจ่ายให้ผู้ป่วย เช่น 110%, 150%, 180% minute volume ซึ่งผู้ป่วยก็จะได้ minute volume เป้าหมายเป็น 7.7 L, 10.5 L และ 12.6 L ตามลำดับ
  3. ตั้งระดับ Pasvlimit ที่ต้องการ เพื่อให้เครื่องสามารถปรับเพิ่ม inspiratory pressure และเมื่อถึง limit แล้ว เครื่องจะปรับเพิ่ม RR แทน
  4. ตั้งค่าอื่น ๆ ของ ventilator เช่น FiO2, Flow trigger, PEEP, ETS

ASV mode นี้สามารถนำไปใช้ได้ตั้งแต่ตอนที่เราต้องการช่วยหายใจแบบเต็มที่ (full support) ไปจนถึงช่วงการหย่าเครื่องช่วยหายใจ โดยถ้าเราต้องการช่วยการหายใจแบบเต็มที่ ก็สามารถตั้ง %MinVol ไว้สูง ๆ ในขณะที่ถ้าต้องการให้ผู้ป่วยออกแรงหายใจเองในช่วงของการหย่าเครื่องช่วยหายใจ ก็สามารถตั้ง %MinVol ไว้ต่ำ ๆ ได้ (แต่ไม่ควรต่ำกว่า 70%)

ในตอนต่อไปจะพูดถึงแนวทางการปรับค่าต่าง ๆ ใน ASV mode และการใช้ในขั้นตอนของการ weaning ครับ

ตอนที่ 2: การปรับเครื่องและการใช้ ASV mode เพื่อการหย่าเครื่องช่วยหายใจ

ที่มา: Hamilton Medical. Hamilton C2 Operator’s Manual (c) 2008 Hamilton Medical AG.

About Santi Silairatana 44 Articles
หมอที่ชอบงานเขียน วรรณกรรม การอ่าน และภาษา ไม่น้อยไปกว่าความรักในงานด้านการแพทย์ ผสมกันออกมาเป็นการรวบรวมสิ่งที่ได้เห็น ได้อ่าน หรือได้เรียนรู้ มาเล่าสู่กันฟัง