Mechanisms of Lung Atelectasis

คำว่า Atelectasis มาจากคำว่า atelec (ἀτελής) แปลว่า incomplete และคำว่า -ectasis (ἔκτασις) แปลว่า stretching หรือขยายยืดออก ดังนั้น คำว่า atelectasis จึงมีความหมายว่า ไม่ขยายตัวออกมา นั่นเอง คำนี้ถูกนำมาใช้อธิบายถึงภาวะปอดไม่ขยายหรือที่เรียกว่าปอดแฟบ (collapse) นั่นเอง โดยทั่วไปคำว่า atelectasis และ collapse ก็ใช้แทนกันได้ แต่ส่วนใหญ่จะใช้คำว่า collapse ในการอธิบายในกรณีที่เป็น total atelectasis มากกว่า

Mechanism of atelectasis

1. Obstructive atelectasis: เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุด โดยทั่วไปหลักการคิดหาสาเหตุของการอุดกั้นของอวัยวะที่มีลักษณะเป็นท่อนั้น มีแนวคิดแบบเดียวกันเกือบทั้งหมดก็คือ สาเหตุอาจเป็นจาก Intraluminal, Intramural หรือ Extraluminal causes นั่นเอง

  • Endobronchial obstruction: เป็นการอุดกั้นของหลอดลมจากสาเหตุแบบ intraluminal ตัวอย่างเช่น mucus plug, foreign body หรือ broncholith เป็นต้น
  • Intraluminal obstruction: เกิดจากความผิดปกติ หรือโรคที่อยู่ภายในผนังของหลอดลมเอง เช่น bronchogenic carcinoma, inflammatory หรือ posttraumatic bronchostenosis เป็นต้น
  • Extraluminal obstruction: เกิดจากการกดเบียดของหลอดลมจากโรคที่อยู่นอกหลอดลม เช่น lymph node, aortic aneurysm หรือ left atrial enlargement เป็นต้น
Right middle lobe atelectasis จาก endobronchial obstruction

2. Compressive atelectasis: เกิดขึ้นจากการมีรอยโรคอยู่ภายในทรวงอก (intrapulmonary และ/หรือ intrapleural) ซึ่งมีผลทำให้เกิดแรงดันกดเบียดเนื้อปอดส่วนที่อยู่ข้างเคียงให้แฟบลง ตัวอย่างรอยโรค เช่น pleural effusion, peripheral lung mass เป็นต้น

Compressive atelectasis จากน้ำในช่องเยื่อหุ้มปอด (pleural effusion)

3. Passive atelectasis: เกิดจากรอยโรคภายใน pleural cavity ซึ่งมีผลทำให้เดิมภายใน pleural space มีแรงดันเป็นลบ มีความเป็นลบลดลงหรือเป็นศูนย์ ทำให้แรงดึงที่ตามปกติช่วยดึงเนื้อปอดให้คงรูปขยายตัวอยู่หายไป เนื้อปอดซึ่งมี elastic recoil อยู่ ก็จะไม่มีแรงต้าน และทำให้ปอดยุบตัวลงเอง สาเหตุของภาวะ passive atelectasis แบบนี้ ก็ได้แก่ pleural effusion และ non-tension pneumothorax

Passive atelectasis จากลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอด (pneumothorax)

4. Adhesive atelectasis: บางครั้งถูกเรียกว่า Discoid หรือ Plate-like atelectasis (ในอดีตมีชื่อเรียกด้วยนะครับ เรียกว่า Fleischner lines)  ภาวะปอดแฟบชนิดนี้เกิดจากภาวะ alveolar hypoventilation (หายใจตื้น) ซึ่งมีผลทำให้หลอดลมส่วนปลาย ๆ ซึ่งจะขยายออกพร้อม ๆ กับถุงลม ไม่สามารถขยายออกได้ จึงยุบตัวลง ดังนั้น ส่วนของปอดที่เกิด atelectasis แบบนี้ มักเป็นส่วนล่าง ๆ และทางด้านหลังของปอด และมักจะพบในผู้ป่วยที่แรงหายใจไม่มาก เช่นผู้ป่วยที่นอนโรงพยาบาล หรือผู้ป่วยที่เพิ่งฟื้นตัวจากยาคลายกล้ามเนื้อหลังผ่าตัด จากภาพถ่ายรังสี จะพบการแฟบตัวของปอดแบบนี้เป็นแถบขาวใกล้ ๆ diaphragm

Plate-like atelectasis

ที่มา David M Hansell, David A Lynch, H Page McAdams, Alexander A Bankler. Imaging of Diseases of the Chest, 5e. 2010 Elsevier.

About Santi Silairatana 39 Articles
หมอที่ชอบงานเขียน วรรณกรรม การอ่าน และภาษา ไม่น้อยไปกว่าความรักในงานด้านการแพทย์ ผสมกันออกมาเป็นการรวบรวมสิ่งที่ได้เห็น ได้อ่าน หรือได้เรียนรู้ มาเล่าสู่กันฟัง

1 Trackback / Pingback

  1. Pneumothorax Ex Vacuo – MedicoWiki

Comments are closed.